Zoeken | Inloggen 
zondag 17 december 2017 Logboek
 VosBlog

RdV banner2 429.jpg

 

SOS

31 mei

Eisenbahnknotenpunkthinundherschieber is mijn cliffhanger, schreef ik op mijn vorige log-pagina. Het heeft even geduurd, maar ik pak de draad dus op met dit monsterlijke woord. Het is een Duits woord – waarover dadelijk meer – maar het is vooral de Moeder Van Alle Verkeerde Woorden. Een ijselijk voorbeeld van hoe het helemaal verkeerd kan lopen met een taalregel.

Ik stuit op een ander tongkrommend woord: multivitaminenmineralenproduct. ‘Daar is teveel aan elkaar geplakt,’ is mijn eerste reactie. Maar als ik het onding in nette mootjes wil opdelen loop ik vast. Moet het multivitaminen- en mineralenproduct zijn, of multivitaminen en –mineralenproduct? Lijkt me allemaal niks. Hoe breng je die vier begrippen nou leesbaar onder één hoedje?

Heel veel gedonder rond de laatste nieuwe spelling (1995) draait om dit soort kwesties; hoe plak je bij elkaar horende begrippen aan elkaar? De meesten van ons zijn het spoor bijster als het gaat om de ‘n’ tussen de pan en de koek of de ‘s’ tussen beheer en maatregel. Laat staan dat we begrijpen hoe we één bijvoeglijk en drie zelfstandige naamwoorden netjes met elkaar verbinden.

Volgens SOS is het allemaal heel eenvoudig. Wat bij elkaar hoort schrijf je aan elkaar. Kan niet schelen om hoeveel woorden het gaat. Hooguit hier en daar een verbindingsstreepje om niet duizelig te worden. SOS staat voor Signalering Onjuist Spatiegebruik; een groep taalliefhebbers die zich druk maakt over los woordgebruik. Mooie website hebben ze, goeie argumenten ook wel, heldere voorbeelden zeker. Maar het is allemaal gebaseerd op die ene taalregel: wat bij elkaar hoort schrijf je aan elkaar.

Fransen en Engelstaligen doen het anders. Wíj schrijven ‘spoorwegstation’, de Engelsen ‘railway station’, de Amerikanen ‘railroad station’ en de Fransen ‘gare des chemins de fer’. De Duisters grappig genoeg heel kort ‘Bahnhof’.

Waarom zouden zoveel Nederlanders zo’n probleem hebben met het aan elkaar schrijven van woorden die bij elkaar horen? In de eerste plaats omdat zoiets als taalintuïtie bij steeds meer mensen ontbreekt. De afgelopen 25 jaar lijkt taalonderwijs in de rangorde van vakken nog beneden schoolzwemmen te zijn beland. In de tweede plaats is er de invloed van het Engels en andere talen. Dat merk je het eerst aan straattaal, maar al snel komt het via chatten en e-mail in gewone schrijftaal.

Ik ben heel ambivalent in dit probleem. Met de pet op van taalpurist pleit ik voor de regels van SOS. Maar dan loop je tegen Eisenbahnknotenpunkthinundherschieber-achtige toestanden op en dan denk je: ‘Doe het maar op zijn Engels, laat alles maar los bungelen’. Zieken fonds verzekering premie. Oh ja? Pfftt...

Nee, ik kies uiteindelijk toch voor de Nederlandse regel – alles aan elkaar – maar dan met de vrijheid om streepjes te plaatsen waar het misverstanden of tongbreuken voorkomt. Dus: amateur-grizzlybeerexpert, of misschien zelfs amateur-grizzlybeer-expert, maar niet amateurgrizzlybeerexpert, zoals SOS ‘gewoon’ vindt.

En waar zetten we de streepjes dan in Eisenbahnknotenpunkthinundherschieber? Dat hoeft niet, want het Duits doet niet aan streepjes. Maar ook niet aan zulke extreme woordplakkerij. De Moeder Van Alle Verkeerde Woorden is een verzinsel. In het Duits is een wissel gewoon een Weiche. Of een Ersatzspieler, maar dan gaat het om iets héél anders.

Aanrader: http://www.spatiegebruik.nl/

 

Witte Revolutie

15 maart

Kan de Witte Spelling nog een revolutie ontketenen? De ontwerpers van het alternatieve Groene Boekje zeggen dat ze daar helemaal niet op uit zijn. Ik hoop dat het tóch gaat gebeuren. Dat iedereen die onze taal een beetje een hart – een warm hart! – toedraagt zich afkeert van de idioterie die in augustus verplichte kost dreigt te worden.

Die opgelegde kost heet de nieuwe spelling van 2005. De geleerden die hem bedacht hebben roepen dat er helemaal niks nieuw aan is; gewoon de oude nieuwe spelling van 1995. Plús wat puntjes op een aantal i’s. Maar in dat staartje zit het venijn. De taal-apparatsjiks hebben een gedrocht van regelingen geconstrueerd waar geen normaal mens zijn weg nog in kan vinden.

Daarom is het vanaf 1 augustus ideeëloos, 50 eurobiljet, Fran-krijk en upgradete. De paardenbloem wordt weer paardebloem, maar de oude pannekoek blijft nieuwe pannenkoek. Wie het snapt mag het zeggen.

Het Genootschap Onze Taal staat een pragmatische omgang met de taal voor en ontwierp de Witte Spelling. Niks meer of minder dan het nieuwe Groene Boekje waaruit overbodige woorden en onbegrijpelijke regels zijn geschrapt. Kijk, dat spreekt mij nou aan. Na tien jaar zit dat oude boekje wel zo’n beetje in mijn hoofd; dat mogen mijn opdrachtgevers ook van me verlangen. Maar dat vreselijke, onbegrijpelijke nieuwe geneuk op vijf cijfers achter de komma, daar begin ik niet meer aan. Het past niet in mijn hoofd en het doet zeer aan mijn ogen.

Ik kan het Genootschap wel omhelzen om zijn praktische en mooie oplossingen. Neem nu die formele, afgrijselijke regulering van samengestelde woorden. Paardenbloemkwesties dus. Goed voor 25 bladzijden regels in het Groene Boekje. Dit is de oplossing van De Witten: schrijf de woorden gewoon aan elkaar; auto-onderdeel bijvoorbeeld. Zo doe ik het al jaren!

Deze heerlijk frisse benadering krijgt vorm in het Witte Boekje. De Volkskrant, Trouw, NRC Handelsblad, de vier opiniebladen, de NOS, Planet Internet en Tekstnet gaan met het Witte in plaats van het Groene Boekje werken. Ik ook, al was het maar omdat ik iets anders niet aan mijn opdrachtgevers kan uitleggen.

Begin maart is in Duitsland, na heftig verzet, de nieuwe spelling teruggedraaid. Er zijn veel parallellen tussen de Nederlandse en de Duitse kwestie. Dus ik koester nog hoop, het is nog geen augustus. Wie herinnert zich nog het monsterlijke woord Eisenbahnknotenpunkthinundherschieber? Dat is mijn cliffhanger in deze kwestie.

Aanrader: http://www.onzetaal.nl/spellingwijzer/



Copyright (c) 2017 René de Vos Editing